Jewish Life #101. Een Huis voor God

In parashah Vayeitzei lezen we: 'En deze steen die ik als gedenksteen heb opgericht, zal een huis van God (Elohim) worden' (28:22a). Volgens Rasji is dit Jakobs daadwerkelijke gelofte. Alles tot dit punt, 'God zal met mij zijn... mij behoeden... brood om te eten... een kleed om te dragen... in vrede terugkeren... en God zal een God voor mij zijn' (28:20-21), zijn de voorwaarden die Jakob stelt om de gelofte te vervullen. Volgens Nachmanides, de Ramban, zijn de woorden 'God zal een God voor mij zijn' geen voorwaarde, maar maken ze deel uit van de daadwerkelijke gelofte. Alsof Jakob zei: 'Als al het bovenstaande is vervuld en ik in vrede terugkeer naar het huis van mijn vader, dan zal ik God dienen in dit speciale land dat hij heeft uitgekozen op de plek van deze steen, die ik tot mijn 'huis van God' zal maken.' Volgens de Ramban kan een ware relatie met God alleen worden bereikt in het Heilige Land.
 
Volgens de Lubavitcher Rebbe vertegenwoordigen deze twee interpretaties van Jakobs gelofte twee perspectieven op de vraag: Wat is het doel van het leven? Het eerste perspectief: het doel van het leven is de verheffing van de ziel (lees: 'de mens'). Het tweede: het doel van het leven is de ontwikkeling en heiliging van de fysieke wereld. 
Eén perspectief is dat de reis van de ziel naar beneden in de wereld een 'afdaling met het doel op te stijgen' is. De ziel daalt af van een staat van spirituele perfectie naar een bestaan ​​in een materiële wereld. Door God onder deze omstandigheden te dienen, worden de diepste potenties van de ziel aangewakkerd. Ze krijgt kansen om haar relatie met God te verbreden en te verdiepen op een manier die ze als volledig perfect spiritueel wezen nooit zou kunnen. 
Het tweede perspectief is dat de ziel niet naar de psychische wereld afdaalt voor haar eigen verrijking, maar omdat God een thuis verlangt in deze materiële wereld. De missie van de ziel is, in de woorden van Jakob, om 'deze steen (de psychische) te transformeren tot een huis van God'. 
Rasji volgt het tweede perspectief. Het doel van het leven is om het psychische te transformeren tot een huis van God. Alles wat de ziel doet, is een middel tot een doel, de 'voorwaarden' die de vervulling van de gelofte mogelijk maken. Nachmanides volgt het eerste perspectief, dat de verheffing van de ziel als het doel van het leven ziet.
 
Uiteindelijk, zegt de Rebbe, zijn beide perspectieven gelijktijdig waar. Alleen door een thuis voor God te creëren in de psychische, materiële wereld bereikt de ziel haar ultieme verheffing, en alleen door die verheffing kan de ziel dit goddelijke thuis bouwen. Een menselijke ziel is geen bovenaardse kracht die neerdaalt in de materiële wereld om deze goddelijk te maken, maar alleen door een transformatie van binnenuit, door de 'lage sferen' zelf, kan een mens een thuis voor God bouwen. De ziel daalt daarom af in de wereld om verbonden te worden met een lichaam en een psychisch zelf. Ze is niet langer een ziel. Ze is een mens. De Rebbe: 'Alleen door de afdaling van de ziel met het doel op te stijgen, wordt Gods verblijf in de lage sferen werkelijk bereikt.' 
Een ziel (lees: mens) heeft een transformatie nodig tot een vat dat ontvankelijk is voor en uitdrukking geeft aan de goddelijke essentie. Als deze transformatie slaagt, zal een mens in staat zijn een huis voor God te bouwen.
 
Naast de bovenstaande interpretaties wil ik graag een interessant thema toevoegen aan de gelofte van Jakob. Rasji verklaarde: 'Alles tot nu toe, 'God zal met mij zijn... mij behoeden... brood om te eten... een kleed om te dragen... in vrede terugkeren... en God zal een God voor mij zijn' (28:20-21), zijn de voorwaarden die Jakob stelt om de gelofte te vervullen.' Zal God alleen Jakobs God zijn als God hem in zijn basisbehoeften voorziet? 
Dr. Erica Brown heeft gelijk als ze zegt: 'We hebben hier één woord voor: chutzpah!' In het Hebreeuws wordt chutzpah verontwaardigd gebruikt om iemand te beschrijven die de grenzen van geaccepteerd gedrag heeft overschreden. In traditioneel gebruik drukt het woord een sterk gevoel van afkeuring, veroordeling en verontwaardiging uit. Overschrijdt Jakob de grenzen met deze 'als-dan'-uitspraak? Brown verwijst naar de zestiende-eeuwse Italiaanse exegeet rabbijn Ovadia Sforno en zijn commentaar. Volgens Sforno vroeg Jakob God om hem in deze basisbehoeften te voorzien om hem te bevrijden van de alledaagse druk. Pas toen, pas toen, kon Jakob zijn aandacht richten op het hogere doel dat God voor hem had uitgestippeld. 
 
De aanwezigheid van basisvoorwaarden, de bekende basisbehoeften die we kennen uit de piramide van Maslow, is een voorwaarde voor zelfrealisatie. Alleen wanneer aan Jacobs basisbehoeften is voldaan, kan hij in vrede terugkeren naar het huis van zijn vader en zijn missie en de continuïteit van de nalatenschap van zijn grootvader en vader worden gegarandeerd. Een interessante interpretatie, die me doet afvragen of Maslow deze parashah en de opmerkingen van denkers zoals Rasji en Sforno gebruikte voor zijn bekende theorie.


Klik op 'vorige' voor meer blogs!