Jewish Life #104. Een Opvallende Outfit

In deze blog komen we nog even terug op de scene van Jozef met zijn veelkleurige mantel uit parashah Vayeshev (Beresjiet/ Genesis 37:1 – 40:23). 
 
Misschien heb je hem wel eens ontmoet: een broeder die de synagoge binnenkomt gehuld in een veelkleurige taliet, of een collega in een iets te opvallende outfit. De meesten van ons zouden daar enigszins verbaasd over zijn. Ik in ieder geval wel. Is zo’n veelkleurig gewaad niet een beetje overdreven? Vanuit dat perspectief is de reactie van Jozefs broers toch enigszins begrijpelijk, nietwaar?
 
Bij zijn commentaar op de veelkleurige tuniek (ketonet passim) schrijft rabbijn Salomo Ephraim Luntschitz (1550–1619), Rosj Jesjiva in Polen en rabbijn van Praag: ‘Jakob maakte voor hem [Jozef] een fijn wollen kleed, omdat de goddelijke dienst toen werd verricht door de eerstgeborene, die als priester diende voor de Allerhoogste God. Daarom maakte Jakob voor Jozef een kleed ‘tot eer en heerlijkheid’, naar het voorbeeld van de priesterlijke gewaden die later in de Tabernakel en in de Tempel werden gebruikt. Hij werd toen een zoon van de oude dag genoemd, wat betekent dat hij, hoewel hij een van de jongsten was, gekleed ging als de oudste en zich gedroeg als de oudste. Voor Jakob was hij als de eerstgeboren zoon, omdat hij het eerstgeboorterecht bezat.’
 
Volgens Rabbi Nachman droeg Jozef de veelkleurige mantel omdat hij met zoveel verschillende soorten mensen omging, van tzaddikim tot slechte mensen. Jozef moest in staat zijn het licht van God op verschillende manieren te omhullen, in verschillende kleuren; enzovoort.
 
Of het nu ging om eer en heerlijkheid of om het vermogen met verschillende mensen om te gaan, veel commentatoren wijzen op het thema ‘leiderschap’. Een van hen is rabbijn Joseph B. Soloveitchik (de Rav). De Rav merkt op: ‘De veelkleurige mantel die Jozef droeg symboliseerde zijn veelzijdige persoonlijkheid. Er waren vele kleuren in zijn kleding; zijn grootsheid kwam tot uiting in tegenstrijdigheid.’
 
Volgens de Rav is de eerste, voor de hand liggende interpretatie dat Jozef twee visies had. De ene betrof materiële en economische macht, de andere spirituele grootsheid. Hij wilde politiek machtig zijn en tegelijkertijd geestelijk groot, geliefd en bekend om zijn wijsheid en goedheid. Enerzijds was hij zeer praktisch door het beheer van de Egyptische economie, en tegelijkertijd was hij een dromer, gefascineerd door een wereld en een mensheid die het hoogtepunt van morele verheffing bereikten. Jozef was de integratie van de aardse schoven en de hemelse lichamen. De grootsheid van Jozef, aldus de Rav, wordt uitgedrukt door de merkwaardige samensmelting van twee elkaar uitsluitende krachten: enerzijds logisch en praktisch vermogen, in contact met de werkelijkheid, en anderzijds het vermogen te dromen, te zoeken en uit te reiken naar iets voorbij de werkelijkheid. De mantel was veelkleurig, niet eentonig. Uit de interpretatie van de Rav kan diversiteit worden begrepen als een kenmerk van leiderschap.
 
Wij zouden misschien hoogstens verbaasd zijn wanneer iemand zich in de sjoel presenteert in een veelkleurig gewaad, of zoals geschetst die collega in een iets te opvallende outfit, maar de broers waren niet zozeer verbaasd, maar jaloers op Jozef (37:11).
 
Alles bij elkaar leert deze Bijbelpassage ons om eerste indrukken beter te verwerken en ons oordeel op te schorten. Zoals vader Jakob deed: hij wachtte de zaak af (37:11). Misschien schuilt er een leider achter het gewaad. Uiteindelijk kan de uiterlijke veelkleurigheid heel goed wijzen op de diversiteit van iemands innerlijk, en daarmee op grootsheid. De christelijke denker Kierkegaard schreef hier ook al over. Je zou je op grond van het uiterlijk van een persoon (de kleding) lelijk kunnen vergissen (aangaande zijn innerlijk). 
 
Ten slotte is Knesset Jisraël, de Gemeente van Israël, een samensmelting van ideeën, de integratie van alle kleuren van het spectrum. Het is inderdaad een combinatie van tegenstrijdige ideeën, en niet louter een verzameling individuen. De bron van dit gemeenschapsbegrip ligt in het kabbalistische verstaan van de tegenstrijdige eigenschappen van de Almachtige, die worden verzoend in de wijze waarop Hij Zijn wil uitvoert.
 
Daarmee wil ik in deze blog tot slot wijzen op een kernmotief in de Torah, namelijk geïntegreerde diversiteit: de harmonie van tegengestelde kwaliteiten. Zo is de Eeuwige volmaakt in staat om oneindig liefdevol en barmhartig (chesed) te zijn en tegelijkertijd rechtvaardig (din) en streng (gevurah). Het is aan ons mensen om Hem daarin na te volgen. Jozefs veelkleurige mantel verwijst naar dit principe. Zo vreemd op het eerste gezicht, zo vol van rijkdom en betekenis als we even verder kijken dan onze eerste indruk. 
 
Klik op ‘vorige’ om meer blogs te lezen.