Jewish Life #50, Sjemot #7: een eerste Woord

​Sjemot’s parashah Yitro, Exodus 18:1 – 20:23, bevat voor vele lezers geen onbekende inhoud. De parashah is bekend om haar weergave van de Tien Woorden. Daarnaast bevat zij de bekende woordcombinatie ‘lo tov’, te vertalen als ‘niet goed’ [18:17]. Het is niet goed zegt Yitro tegen Mozes om het alleen te doen, een verwijzing in wat wij in de moderne wetenschap ‘incomplete leadership’ noemen (zie: Jewish Lifestyle #45, Sjemot #4). Deze woordcombinatie komt slechts tweemaal voor in de gehele Tora; in Beresjiet [Genesis] 2:18 en in parashah Yitro. Het is niet goed om alleen te zijn en het is niet goed om het alleen te doen. De mens is zowel ontologisch een sociaal wezen als in haar reis op deze wereld: samen zijn en samen bouwen. 
 
De sectie in Yitro over de Tien Woorden begint in vers 20:1 en eindigt in vers 14. Het zijn stel- of grondregels en statements, niet zoals sommigen menen ‘geboden’. In deze blog staan we kort stil bij het eerste Woord, in vers 20:2: ‘Ik ben de Eeuwige, je God, die je heeft uitgevoerd uit het land Egypte, uit het slavenhuis.’ 
 
Dit eerste Woord verwijst naar de meest fundamentele grondregel, namelijk naar het bestaan en de aanwezigheid van God. Dit Woord moet noodzakelijkerwijs aan alle volgende Woorden voorafgaan, omdat alle grondregels voor het joodse leven [de praktijk] gebaseerd zijn op het bestaan van God. Hoewel sommige van deze voorschriften ook een sociale waarde hebben, is hun belang niet alleen hun bruikbaarheid in het dagelijks leven. De voorschriften die bij deze verheven gelegenheid worden gegeven, dienen volgens Rabbi Steinsaltz eerder om waarden van goed en kwaad vast te stellen. Bovendien identificeert de openingsverklaring 'Ik ben de Eeuwige, uw God, de Gever van de Thora als degene die Israël uit Egypte heeft gered, wat de juridische kracht verschaft voor de daaropvolgende bevelen. Dit zijn geen statuten die moeten worden nageleefd uit ontzag voor het oordeel of angst, maar eerder vanwege hun absolute waarde.
 
In een ander commentaar staat dat het eerste Woord verwijst naar het feit dat de Eeuwige de God is van alle schepselen op aarde. Denk echter niet, staat in deze Mekhilta derabbi Shimon, dat Israël en de naties op gelijke voet staan. Er wordt immers verwezen naar de God van Israël (o.a. vers 5:1). Maar, zo vervolgt de commentator, geloof niet dat Hij de persoonlijke godheid van de Joden is, want Hij zegt: 'Ik ben de Eeuwige', wat betekent: Ik ben de God van de hele mensheid. Hoe kunnen we deze twee inzichten met elkaar verzoenen? Hoewel Hij de God is van ieder mens en iedere natie, wordt Zijn naam specifiek geassocieerd met Israël. Een andere bekende interpretatie is dat de Eeuwige de Torah, Zijn instructies, heeft aangeboden aan ieder van de naties van de wereld, maar dat zij allen weigerden. Hij benaderde vervolgens Israël en verklaarde: ‘Ik ben de Eeuwige jullie God.’
 
Volgens Rashi, 1040-1105, is dit eerste Woord het begin van een lange uitspraak van de Eeuwige, als het ware in een adem. De gehele Torah representeert volgens deze commentator één geheel, voortkomend uit God. De tekst uit de Tien Woorden omvat de complexe reikwijdte van de Torah. Dit impliceert dat als men de autoriteit van slechts een deel ontkent of niet ter harte neemt, men geweld doet aan het geheel en daarmee God als Creator en Auteur. 
 
Rabbi Samson Raphael Hirsh, 1808-1888, benadrukt dat het begin van de Tien Woorden [Ik ben de Eeuwige, je God] verwijst naar het besef van de Eeuwige als jou (of mijn) God. Hij schiep mij als persoon, onderhoud mijn leven op dit moment en gidst mijn leven. Het is mijn leidende principe, zegt Hirsch, dat de mens beseft dat iedere ademteug een direct van de Eeuwige afkomstige gift is en een gevolg van Zijn kracht, macht en genade. Daarom, zegt hij, is het mijn plicht om elk wakend moment van mijn leven en elk toekomstig plan uitsluitend aan Zijn dienst te wijden.
 
Sefat Emet, 1847-1905, verwijst dan ook naar de specifieke verantwoordelijkheid van Israël. Het is immers de Eeuwige die hen heeft uitgeleid uit Egypte. Het eerste vers van de Tien Woorden verwijst daarmee naar de verantwoordelijkheid zoals verwoord in vers 19:6: ‘Jullie zult Mij een koninkrijk van priesters zijn en een gewijd volk.’ De Eeuwige wil dat Israël de boodschap uitdraagt naar alle mensen op aarde, zodat zij uiteindelijk Hem als hun Koning zullen kronen.  

Als het gaat om de verantwoordelijkheid van het joodse volk is het daarom goed te beseffen dat de individuele jood zowel deze verantwoordelijkheid op zich dient te nemen [daar is geen ontsnappen aan!], maar dat hij dat niet alleen hoeft de dragen. In vers 18:17 staat niet voor niets 'het is niet goed om het alleen te doen'. De individuele jood maakt deel uit van een gemeenschap en kent vanuit haar levensfilosofie en orthopraxie een sterk 'wij-samen', een nadruk op de gemeenschap (samen - leving).

Click on 'previous' to read more Blogs (Klik op 'vorige' voor meer Blogs).