Jewish Life #77. Psalm 1 en 2; deel III

In deze derde blog van de miniserie over Psalm 1 en 2 besteden we aandacht aan de metafoor van de boom die geplant is aan waterstromen. 
 
In de voorgaande blogs hebben we gezien dat Psalm 1 begint met het bijzondere Hebreeuwse woordje ashreien dat de Psalm zich richt tot de individuele mens. De wortel van dit woord verwijst naar ‘een stap’, ‘een stap voorwaarts’ of ‘een progressie’. Het wordt vaak vertaald met ‘gelukkig’, ‘gezegend’ of ‘prijzenswaardig’. In dit type vertaling verwijst ashrei naar de voorspoed van een persoon. Vervolgens hebben we gezien dat Psalm 1 het persoonlijkheidstype ‘rechtvaardige mens’ (tzadik) contrasteert met drie andere persoonlijkheidstypen: iemand die kwaad doet, de zondaar en de spotter. De rechtvaardige stelt zijn levenspad en bijbehorend morele kompas af op Hashem. Dagelijks kalibreert hij dit kompas door studie van de Torah en gebed, waardoor hij in staat is om mensen die kwaad op het oog hebben of feitelijk doen of cynici, eenvoudigweg uit de weg kan gaan en het goede te doen. Hij is, zoals we in het Nederlands uitdrukken, ‘de eenvoudige van geest’, een bescheiden persoon die zich bewust is van zijn afhankelijkheid van de Eeuwige en de beperkingen van de menselijke natuur. Dit type mens heeft een realistische kijk op zijn eigen capaciteiten, streeft niet naar grootsheid of zelfgenoegzaamheid en is volstrekt gelukkig met het leven dat hij uit de handen van de Eeuwige ontvangt. Hij is het type, voor wie het verhaal ‘De slimme man en de eenvoudige man’ van Rabbi Nachman van Breslov kent, die volstrekt tevreden is met zijn leven en daarmee in staat is op een eenvoudige wijze gestalte te geven aan de heiliging van het dagelijkse. Dat is immers het doel van de tzadik.
De eenvoudige rechtvaardige mens is een persoon van het innerlijk. De spotter de persoon van het uiterlijk, ‘de man van de kleding’ zoals de filosoof Kierkegaard dat zo treffend typeert.
 
Deze tzadik, leert Psalm 1 ons vervolgens, is als een boom geplant aan stromend water (vers 3): ‘Op tijd draagt hij zijn vrucht, zijn bladeren verdorren niet. Alles wat hij doet komt tot bloei.’ Zo niet, vervolgd de psalmdichter, degene die de instructies van de Eeuwige aan de laars lappen: ‘Zij zijn als kaf dat verwaait in de wind’ (vers 4). Zij houden geen stand waar recht heerst en hun weg loopt dood (verzen 5-6). Alleen het levenspad van de tzadik wordt door de Eeuwige beschermt. 
 
De metafoor van de boom is een beeld dat de mens typeert. Stromend water, letterlijk ‘overvloedige waterbronnen’, verwijst naar de Torah. Verschillende manieren van leren en inzichten helpen de tzadik om koers te houden en dichtbij de instructies van de Eeuwige te leven. Wanneer een boom, zegt de psalmdichter, geplant is aan overvloedige (meerdere) waterstromen, die afkomstig zijn uit een bron [de Eeuwige], dan loopt hij in vergelijking met een boom die geplant is aan slechts een enkele waterstroom, niet het risico op te drogen. Vanuit dit beeld wordt de mens geleerd om zich te voeden vanuit verschillende bronnen, zoals de verhalen uit de Torah, de instructies uit de Torah (Halachah), de Misdrasjim (Rabbijnse commentaren), de wijsheden uit de Bijbelboeken van de Psalmen, Kohelet en Misjlee, of de levenslessen uit Ruth, Job of Ester. 
 
Psalm 1 schets een bijzonder beeld van de tzadik. Geworteld in Torah en de bijbehorende commentaren, wordt hij als een sterke, rechtopstaande boom, bedekt met weelderige vruchten en groene bladeren. Het is de metafoor die we ook goed kennen uit Psalm 92, de bekende Shabbat- Psalm. In de verzen 13-16 lezen we: ‘De rechtvaardigen groeien op als een palm, als een ceder van de Libanon rijzen zij omhoog. Ze staan geplant in het huis van de Eeuwige, in de voorhoven van onze God groeien zij op. Zij dragen nog vrucht als ze oud zijn en blijven krachtig en fris. Zo getuigen zij dat de Eeuwige recht doet, mijn Rots, in wie geen onrecht is.’
 
De tzadik is de eenvoudige, tevreden mens die dichtbij de Eeuwige leeft en daarvanuit tot zegen kan zijn voor zijn omgeving. Zonder opsmuk of poeha draagt hij bij aan een betere wereld. Waarom? Omdat hij geplant is aan overvloedige waterstromen. 
 
In de volgende blog van deze miniserie ontleden we Psalm 2, een Psalm die onlosmakelijk verbonden is aan de eerste van de Psalmen. 
 
 
Click on 'previous' to read more Blogs (Klik op 'vorige' voor meer Blogs).