Jewish Life #85. Devarim #2: Conditionele Assumptie

Ekev, de parashah van deze week begint met de volgende zinssnede (Devarim/ Deuteronomium 7:12-14): ‘Als jullie [de Israëlieten] gehoor geven aan deze voorschriften [de 10 Woorden en alle Instructies die daaruit volgen] en ze nauwkeurig ten uitvoer zullen brengen, dan zal het resultaat zijn dat de Eeuwige, je God, tegenover jullie zich nauwkeurig zal houden aan het verbond van liefde waartoe Hij zich onder ede tegenover je voorouders verplicht heeft. Hij zal van je houden, je zegenen en talrijk maken. Hij zal de vrucht van je schoot[kinderen] en de opbrengst van jouw land zegenen: het koren, de most en de olie, de worp van de runderen en de aanwas van het kleinvee, op de grond waarvan Hij je voorouders onder ede heeft beloofd die aan jou te geven. Gezegend zal je zijn meer dan alle volken, er zal geen onvruchtbare bij je zijn, noch bij de mannen, noch bij de vrouwen en ook niet bij je vee.’
 
Ekev begint hier, zoals op meerdere plaatsen in de Tenach, met een zogenoemde conditionele assumptie. Een assumptie is een veronderstelling of aanname, een gedachte die een persoon als waarschijnlijk of juist beschouwt. Een conditionele assumptie is zo’n veronderstelling die een causale relaties beschrijft: een als… dan -redenering. 
Zoals een conditionele assumptie vaak voorkomt in de Joodse Bijbel bevat het leven van een persoon ook talloze van dit soort gedachten die samenhangen met iemands leefregels. Dit zijn regels of codes zie ons gedrag vormgeven. Een tweetal eenvoudige voorbeelden, waarbij een conditionele assumptie (CA) is gerelateerd aan een leefregels (LR), gaan als volgt:
 
CA: Als ik niet uitkijk met oversteken, dan is er een risico dat ik van mijn sokken wordt gereden.
Bijbehorende LR: Eerst naar goed naar links kijken, dan naar rechts en dan nog eenmaal naar links, en dan pas oversteken. 
 
CA: Als iemand tegen mij praat, dan kijk ik hem aan.
LR: Het aankijken van een persoon die tegen je spreekt, is een vorm van vriendelijkheid en respect.
 
Conditionele assumpties en bijbehorende leefregels zijn gebaseerd op ethiek en moraliteit en de cultuur waarin iemand leeft, en vervolgens weer gefundeerd op zogenoemde kernovertuigingen, dat zijn: overtuigingen over zichzelf, anderen, de wereld en de toekomst. In de Cognitieve Gedragstherapie is een onderzoek naar de aard en inhoud van dit soort overtuigingen onderdeel van een therapie. We maken in therapie een onderscheid tussen functionele en reële overtuigingen versus dysfunctionele of irreële overtuigingen, overtuigingen die een persoon helpen om zijn kwaliteit van leven optimaal te houden of te verbeteren, versus overtuigingen die problematisch gedrag veroorzaken of in stand houden. 
 
Terug naar parashah Ekev. De conditionele assumptie die door de Eeuwige wordt gegeven is helder en overtuigend, er is geen spelt tussen te krijgen. Als het volk Israël zich aan Zijn voorschriften houdt, dan zal Hij hen persoonlijk, hun vee en de opbrengst van het land voor alle levensonderhoud zegenen. De leefregels die hieruit gedestilleerd kan worden is ook helder. De Israëlieten [Joden] doen er goed aan om de instructies nauwgezet en in detail na te volgen. Als men deze halfslachtig of niet navolgt, zal er als logisch gevolg, geen zegen volgen. Het is hetzelfde als met oversteken over een drukke weg. De leefregels ‘naar links, naar rechts en weer een keer naar links kijken’, hebben we allemaal als kind van onze ouders geleerd. Deze regel zorgt voor onze veiligheid. Onze ouders hebben immers het beste met ons voor, dus leefregels met betrekking tot veiligheid zijn legio. De leefregels over oversteken is een van deze. Zo is het ook met de instructies van de Eeuwige. Zij zijn ingesteld om ons welzijn en levensgeluk te bevorderen. Zij kosten feitelijk dan ook geen moeite, of worden in het Jodendom niet zoals sommigen beweren, als last beschouwd. Integendeel: wij houden ons met vreugde aan de Instructies, zowel de eenvoudige als de complexe (Avos 2:1).
 
De conditionele assumptie in Ekev en de bijbehorende leefregel volgt op de herhaling van de Tien Woorden in de voorgaande parashah (Va’etchanan). Zij zijn ook direct gerelateerd aan teksten over de zegen of de vloek en het fundamentele principe in de Joodse levensfilosofie over de vrije wil en iemands verantwoordelijkheid, respectievelijk beschreven in Devarim 26:16-30:20 (zegen en vloek) en Devarim 30:19 (fundamenteel principe ‘Kies het leven’). Een juiste lezing van de beginwoorden van Ekev, die in het navolgende van het Bijbelboek Devarim worden uitgewerkt, wijst ons op een essentieel uitgangspunt in het Jodendom: de keuzevrijheid van een persoon die samenhangt met diens verantwoordelijkheid (letterlijk: ‘antwoord geven op’) gaat vooraf aan de respons van de Eeuwige. Niets ontslaat een persoon van diens keuzevrijheid en initiatief. Het is net zoals in het leven van onze eerste patriarch Avraham waarbij de Eeuwige zegt: ‘ga maar vooruit, doe jij maar eerst, dan kom ik er wel achteraan’. 
 
De zegen voor het Joodse volk als geheel en het leven van de individuele Jood hangt dus samen met het nauwgezet praktiseren van de door de Eeuwige gegeven Instructies. Dit is ook de reden waarom de Joodse levenswijze een orthopraxie betreft en niet zoals andere religies (meer een) orthodoxie. De werkelijke beloning, zegt de Lubavitcher Rebbe treffen, is een intieme relatie met de Eeuwige, datgene wat Martin Buber eerder beschreef als ‘een levende relatie’.[1]  
 
De eerste woorden van deze wekelijkse parashah laten zien dat er consequenties zijn verbonden aan onze handelswijze. Het Hebreeuwse woord eqeb, vaak vertaald als ‘omdat’ of ‘als’ ('resultaat', ‘einde’ of ‘consequentie’) is identiek aan het woord 'hiel'. Het impliceert iets dat onvermijdelijk zal gebeuren als gevolg van een bepaalde handeling, iets dat volgt op iets anders. Het zou ook metaforisch 'het eindresultaat' kunnen betekenen: net zoals de hiel letterlijk het 'uiteindelijk resultaat van het been' is. De conditionele assumptie (‘als… dan…’) is dan ook een treffende manier voor Mozes om in zijn afscheidsrede de consequenties van onze handelen eens op een rijtje te zetten. Volgt er zegen voor het volk van Israël, of niet? 
 
Zie ook blog #7 (‘Kies het Leven’) en blog #51 (Levenswandel in Detail). 

[1] Lubavitcher Rebbe. Chumash. Kehot Publication Society (p. 1104). 


Click on 'previous' to read more Blogs (Klik op 'vorige' voor meer Blogs).