Jewish Life #87. Devarim #4: Harmonie

Het woord ‘harmonie’ is een sleutelwoord in onze publicatie Herstellen Doe Je Samen uit 2022.[1] Evenwicht of balans zijn synoniemen van dit woord en vormt het hart van de theorie van de Geïntegreerde Diversiteit, een theorie die zo kenmerkend is voor vele teksten uit de Tenach, de Joodse Bijbel, en de Joodse levenswijze.[2] Ieder mens, zo wordt ons voorgehouden, streeft niet alleen naar harmonie met de Eeuwige, de harmonie met de medemens en de natuur, maar wordt hiertoe ook toe opgedragen. In onze wekelijkse parashah Shoftiem staat een tekst die het belang van harmonie beschrijft: ‘je moet in volkomen harmonie met de Eeuwige, je God, zijn’ (18:13). Het Hebreeuwse woord ‘tamim’ is hier vertaald als ‘harmonie’. Dit woord komt op tal van plaatsen in de Tenach voor, zoals in Beresjiet (Genesis) 6:9 en 17:1 of Psalm 15:2. 
 
Zoals je vroeger met een draaiknop op zoek was naar de juist frequentie van een zender op de radio, zo is de mens op zoek naar een juiste afstemming met de Ene, bijvoorbeeld door gebed en Bijbelstudie. Een echtpaar stemt op elkaar af door middel van de taal (communicatie) en de lichamelijkheid. Zij zijn als zij de relatiekwaliteit op het oog hebben continue op zoek naar een juiste afstemming zodat de relatie als harmonieus wordt ervaren. Dit betekent niet dat er tijdens dat hele proces geen ruis of afstemmingsproblemen zijn. Het gaat om het proces en de zoektocht zelf, zoals je de draaiknop van de radio af en toe moest bijstellen om de juiste frequentie weer te krijgen. 
 
Tamim verwijst ook naar de eenvoud van geloof en handelen. In het Chassidisme, de Joodse beweging die ontstond in de achttiende eeuw in Oost-Europa, en naar wiens gedachtegoed veel hedendaagse Joden leven (inclusief veel van mijn vrienden) noemt men dit ‘emunah peshutah’, een term die verwijst naar een gedegen, perfect, en standvastig geloof in God. Het woordje tamim (temimut) is een synoniem voor de levensstijl die voortvloeit uit het voornoemde vers uit parashah Shoftiem. Rabbi Nachman van Breslov, de bekende chassid, zegt: ‘Het hoofddoel en de volmaaktheid is alleen om God te dienen met absolute temimut, zonder enige slimheid.[3] De tekst uit onze parashah getuigt hiervan.
 
Sommige mensen menen dat het streven naar perfectie en harmonie een zinloze exercitie is. De zondige aard van de mens zou dit streven en de ervaring van harmonie onmogelijk maken. Het Jodendom wijst dit soort theologisch determinisme naar het rijk der fabelen, immers: de Joodse Bijbel getuigt juist naar dit streven (‘je moet in volkomen harmonie zijn’) en ervaringen van volmaakte harmonie met Hashem, de medemens en de natuur. De Eeuwige eist van de Joodse mens heiligheid: ‘Weest heilig, want Ik [Hashem] je God, ben heilig’ (Vajikra/ Leviticus 19:2). 
 
Harmonie kan op verschillende wijze in een leven worden ervaren, bijvoorbeeld door een liefhebbende moeder die haar kind borstvoeding geeft, een bijzondere ervaring van natuurschoon, een goede film of muziek. Zelf moet ik dan denken aan de ervaring van een wandeling met een groep mannen door de Vogezen, waarbij wij onverwacht op een heuvel een fenomenaal uitzicht voorgeschoteld kregen van de Alpen. Het was kraakhelder weer en alhoewel 900km verder, waren de Matterhorn, Mont Blanc en andere bergen van de Alpen met haar sneeuwtoppen als een perfect digitaal plaatje zichtbaar. De gehele groep was muisstil en zwaar onder de indruk van dit geschenk van de natuur. Of bij het luisteren van muziek, zoals het adagio, het vierde deel in de Vijfde symfonie van Mahler, de orgelmuziek van Bach of de strijkkwartetten van Shostakovich, in relaties met geliefden, tijdens Shabbat, de bijzondere momenten tijdens Hoge Feestdagen als Rosh Hashanah of Jom Kippur, of tijdens het verblijf in de sukka op Loofhuttenfeest (Sukot). Ieder mens heeft zo zijn eigen ervaringen van harmonie in zijn leven. Met de juiste zielsafstemming is een ervaring van harmonie dagelijkse kost. 
 
Om deze afstemming te optimaliseren legde Rabbi Nachman de nadruk op eenvoud in avodat Hashem, de goddelijke dienstbaarheid: eenvoud in gebed, de momenten van dankbaarheid valideren, liefde en rechtvaardigheid tonen waar de gelegenheid zich voordoet, of het simpelweg neuriën van een melodie, zoals een Joodse nigun. Deze eenvoud in de omgang met de Eeuwige, de medemens en de natuur is, zo getuigt hij, een noodzakelijk tegengif tegen de complexiteit van het leven, waar wij somtijds in gedachten, gevoelens en gedrag zo in verstrikt kunnen raken. Een persoon die vervuld is van tamim is, zo stelt deze Rebbe, een optimistisch, dankbaar en vreugdevol mens. Hij is immers de mens die leeft in harmonie met zijn Schepper. Martin Buber beschrijft dit toestandsbeeld als een levende relatie. De draaiknop van ons leven is voortdurend afgesteld op Zijn roepstem en de Instructies die hij ons heeft gegeven. 
 
Onze pasuk uit parashah Shoftiem stelt de eis (‘je moet’). Het is aan de mens zelf om de juiste afstemming met Hem te zoeken, zodat de ervaring van harmonie onderdeel wordt van zijn dagelijks leven. Het Jodendom hecht hierbij grote nadruk op diens verantwoordelijkheid. 
 
 
[1] Kloens, G.J. & Kloens, G.L.E. (2022). Herstellen Doe Je Samen. Mokum (zie: www.mokum-publishers.com) 
[2] Zie blog #2, #18, #76 en vele andere blogs
[3] Likutei Moharan, II-19.


Click on 'previous' to read more Blogs (Klik op 'vorige' voor meer Blogs).