Jewish Life #89. Devarim #6: Introspectie

 
Introspectie betekent letterlijk ‘naar binnen kijken’. Je gaat op zoek naar antwoorden in jezelf in plaats van ze buiten jezelf en om je heen, in de wereld of bij anderen, te zoeken. Bij introspectie leer je de oorzaak en het gevolg van een situatie te doorgronden en jouw gedrag, daarin als bepalend op te nemen. Het is een vorm van innerlijke waarneming. Soms spreekt men in dit kader ook wel van zelfreflectie, al kent introspectie meer diepte. Als onderdeel van gedegen zelfonderzoek typeert het de persoonlijkheid van een gezonde volwassene. 
 
De huidige maand Elul is in het Jodendom de maand bij uitstek voor introspectie, al dient het gezegd te worden dat dit geldt voor iedere maand, ieder uur en feitelijk iedere seconde van ons leven. Echter, in Elul bereiden wij ons voor op de Yamim Noraim, de ontzagwekkende dagen, culminerend in Yom Kippur. 
 
Het introspectief vermogen van een persoon is een onderdeel van vidui, datgene wat wij ‘confessie’ of ‘biecht’ noemen, en daarmee een integraal aspect van teshuvah (inkeer, terugkeer of ommekeer: zie blog #8). Voor Rav Kook, die zich als geen ander verdiepte in dit thema, is teshuvah bekrachtigend, een terugkeer naar en heroriëntatie op ons ware zelf. Het is iemands poging om terug te keren naar zijn oorspronkelijke status, naar de bron van leven en hoger wezen in al zijn volheid. Volgens Rav Kook is het proces van terugkeer een natuurlijk en positief proces, waarbij iemand zich afstemt op zijn bron (de Bron). Sterker nog, ieder mens wordt geïnspireerd door een diep en natuurlijk verlangen ​​om in zijn leven beter, zuiverder, robuuster en subliemer te zijn dan op dat momenteel het geval is. Alles is erop gericht om in overeenstemming met Zijn instructies een geheiligd leven te leiden. Zoals men in de psychologie ook wel zegt: het leven is een voortdurend wordingsproces. In het Jodendom is vidui een wezenlijk onderdeel van dit proces.  
 
In deze blog wil ik een typisch Joods uitgangspunt aan het licht brengen. We worden hiertoe via de wekelijkse parashah Ki Tavo op het spoor gebracht. Dit Bijbelgedeelte bevat een vidui van een andere orde, een zogenaamde vidui ma’aser. In het vierde en zevende jaar van de sabbatcyclus verklaren wij dat wij de voorschriften van het nemen en verdelen van de tienden naar behoren hebben vervuld. We lezen: ‘Zeg dan voor de Eeuwige, je God: Ik heb wat gewijd was uit huis gedaan en heb het ook aan de Leviet, de vreemdeling, de wees en de weduwe gegeven, geheel overeenkomstig de instructie dat U mij hebt gegeven. Ik heb bij geen van Uw instructies een overtreding begaan, noch iets vergeten…. Ik heb geluisterd naar de opdracht van de Eeuwige, mijn God. Ik heb het gedaan, geheel in overeenstemming met alles wat U me geïnstrueerd heeft.’ (26:13-14). Vier woorden zouden in deze tekst geaccentueerd kunnen worden; ‘geheel’ (‘alles’), ‘instructies’, ‘geluisterd’ en ‘overeenstemming’. 
 
Dit type vidui verdient een nadere toelichting. Wat betekent het in de context van het feit dat er geen afwijking heeft plaatsgevonden van Zijn instructies? Is het mogelijk voor een persoon om iets geheel in overeenstemming met Zijn wil te volbrengen? Iedere afwijking, al betreft het een millimeter, is toch een mislukking? 
 
Rav Kook geeft een bij uitstek ‘Joods’ antwoord. Confessie, zegt hij, is in de kern zelfbeoordeling en iedere eerlijke beoordeling betreft een analyse van zowel het goede als het slechte, de voor-en nadelen, de volkomenheden en gebreken. We gaan, zegt hij, de fout is, als wij eenzijdig de nadruk zouden leggen op onze gebreken en al het goede over het hoofd zouden zien. Ook hier, zoals in vele van mijn blogs, zijn we getuige van de theorie van de Geïntegreerde Diversiteit en stappen wij niet in de valkuil van de monomanie, de eenzijdigheid (zie o.a. blogs #2 en #87). In een toestand van monomanie doen we niet alleen de Eeuwige tekort, maar bovendien onszelf, dat wil zeggen: onze mentale en spirituele gezondheid. Om overmatige zelfkritiek te vermijden, zegt Rav Kook, moeten wij ook ons positieve gedrag en goede keuzes erkennen. Onze relatie met de Eeuwige heeft evenveel betrekking op deugden als op zonde. Ieder mens, zegt de Joodse Bijbel, is ook in staat tot een deugdelijk leven (‘geheel in overstemming met Zijn instructies’). Er zijn altijd momenten van ‘volkomen goed’ en ‘volledige harmonie’. 
 
Rabbi Nachman zegt datgene wat we in deze blog proberen te duiden als volgt: ‘Net zoals we anderen gunstig moeten beoordelen, zelfs de slechteriken, om in hen goede elementen te vinden... zo moet een mens voor zichzelf handelen, zichzelf gunstig beoordelen en een element van goedheid vinden, om zichzelf te versterken zodat hij niet volledig instort. Integendeel, hij zal zichzelf herleven en zijn ziel verblijden met het beetje goeds dat hij in zichzelf vindt.’
 
Ook in deze thematiek van de vidui, het typisch paradoxale, het EN-EN van de Geïntegreerde Diversiteit: ende volkomenheden en de gebreken. Introspectief vermogen betreft de innerlijke waarneming van zowel de goede eigenschappen en daden als de afwijkingen (van Zijn instructies). Zowel Rav Kook en Rabbi Nachman wijzen op deze harmonie tussen onderscheiden menselijke eigenschappen, die is afgeleid van de voornoemde tekst uit onze wekelijke parasah Ki Tavo, een Bijbelgedeelte dat wij altijd lezen voorafgaand aan Yamim Noraim.  Zij helpt bij het vormen en onderhouden van een realistisch zelfbeeld en voorkomt de pathologie van de monomanie. 


Click on 'previous' to read more Blogs (Klik op 'vorige' voor meer Blogs).