Jewish Life #92. De Dood

In de vorige blog #91 hebben we een overzicht gegeven van tien kernwaarden in het Jodendom. Over een van die kernwaarden heb ik tijdens Rosh Hashanah nog eens even nagedacht. Dit betreft de kernwaarde van het leven als gift van de Eeuwige (blog #91, kernwaarde #2). 
We schreven: ‘Een [Joodse] kernwaarde is het diepe besef dat het leven een gift is van de Eeuwige. Ons leven is niet iets dat wij als vanzelfsprekend mogen beschouwen. Als we dit zouden doen, zegt Rabbi Jonathan Sacks, zullen we falen om het leven zelf te vieren. God geeft ons één geschenk boven alle andere: het leven zelf, waarnaast al het andere secundair is. Andere religies zoeken God in de hemel, het hiernamaals, het verre verleden of de verre toekomst. Een leven op aarde wordt gekenmerkt door lijden en leed; hier is chaos, daar orde; hier de pijn, daar de balsem; hier de armoede, daar de overvloed. Het Jodendom verwerpt deze aannames en attitude. Zij richt zich op het leven in het hier-en-nu, een leven op aarde.’
 
In zijn beroemde boek Ish Halachah gaat Rav Joseph Soloveitchik dieper in op de thematiek van leven en dood. Het is in het hier-en-nu van de tegenwoordigheid zegt hij dat de Joodse mens de eeuwigheid verkrijgt. ‘Beter een uur van Torah en het navolgen van Zijn instructies in dit leven dan een heel leven in de toekomende wereld’, is een bekende uitdrukking uit Avot (4:17). Het Jodendom kent dan ook een negatieve attitude jegens de dood. In contact komen met de dood, bijvoorbeeld nadat iemand is overleden, verontreinigd of bezoedeld. Soloveitchik: ‘Het Jodendom verafschuwt de dood, het organische verval en de ontbinding.’[1] De dood is het symbool van de ultieme verontreiniging, vandaar wordt aan ons gevraagd het leven te kiezen en te heiligen, thema’s die in de blogs uitgebreid aan bod zijn gekomen (b.v. blog #5 en blog #7). 
 
De mens van de Joodse levenswandel (ish halachah) geeft de voorkeur aan de echte wereld boven een transcendent bestaan, omdat de mens hier, in deze wereld, de mogelijkheid heeft om te creëren, te handelen en te presteren, terwijl hij daar, in de toekomstige wereld, machteloos is om ook maar iets te veranderen.[2]
 
Op Rosh Hashanah werden wij, juist vanwege de indringende wake-up call van de sjofar bepaald bij de waarde van een levenshouding die zich richt op het actuele leven. Levensheiliging, vanuit Joods perspectief, is de heiliging van het dagelijkse, iedere nanoseconde bewust zijn van het leven als gift en bewogen worden tot de naleving van Zijn instructies. De dood is haar antithese en juist daarin verschilt de Joodse levenswijze zich van andere religies of levensfilosofieën, waarbij bij sommigen van deze de dood wordt gezien als een bevrijding van het leed op aarde, of soms zelfs als ideaal. Het accent van de Jood ligt, tegengesteld aan dit gedachtegoed, op het leven, een leven waarin hij werkelijke menselijke grootheid kan vinden.

[1] Soloveitchik, J.B. (2023). Halachic Man. Jubileum editie, The Jewish Publication Society, p.31. 
[2] Ibid, p.32.

Click on 'previous' to read more Blogs (Klik op 'vorige' voor meer Blogs).