Jewish Life #99. Levensfasen

Chai Sarah, letterlijk ‘het leven van Sarah’, is de vijfde parashah van het eerste Bijbelboek Beresjiet. Sarah sterft op 127-jarige leeftijd en wordt begraven in de grot van Machpela in Hebron, die Abraham voor vierhonderd sjekel zilver kocht van Efron de Hethiet.[1] Abrahams dienaar Eliëzer wordt naar Charan gestuurd om een ​​vrouw voor Isaak te vinden. Eliëzer zocht daarom een ​​vrouw voor Isaak die welwillendheid en vriendelijkheid zou tonen. Toen Rebekka verder ging dan het inwilligen van Eliëzers specifieke verzoek door ook water aan zijn kamelen aan te bieden, begreep hij dat zij een passende match was voor de zoon van Abraham. Rebekka trouwt met Isaak en wordt als tweede matriarch de opvolger van Sarah. Abraham neemt een nieuwe vrouw, Ketura, en verwekt nog zes kinderen, maar Isaak wordt aangewezen als zijn erfgenaam. Abraham sterft op de voltooide ouderdom van 175 en wordt naast Sarah begraven in de grot van Machpela. Parashah Chai Sarah besluit met een kroniek van de nakomelingen van Ismaël en zijn levensduur.
 
De inhoud van de huidige Bijbelgedeelte verschilt met de vorige parashah Vayera, die gekenmerkt wordt door grote gebeurtenissen, spanning, indrukwekkende verhalen, diepe dalen en hoge pieken. Abrahams oorlog tegen de vier koningen bleek een internationale aangelegenheid te zijn. We lezen over de Akedah, het verhaal van het offer van Isaak en de verwoesting van Sodom en Gomorra. In tegenstelling tot Vayera ademt Chai Sarah rust en ontspanning. Het beschrijft de begrafenis van Sarah, de ontmoeting van Eliëzer met Rebekka en vervolgens het huwelijk van Rebekka met Isaak, en de laatste fase van Abrahams leven.
 
De jaren van het leven van Sarah.
In dit hoofdstuk zullen we de eerste pasuk [zin] in Chai Sarah 23:1 belichten. We lezen: 'En het leven van Sarah was honderd jaar en twintig jaar en zeven jaar; de jaren haar leven.' Letterlijk lezen we: 'de levens van Sarah waren'. Het Hebreeuwse woord voor 'leven', chayim, komt altijd in de meervoudsvorm, vergelijkbaar met het woord voor 'water', mayim. Omdat water vloeibaar is en voortdurend verandert, spreekt men niet van een enkelvoudig water maar altijd van vele deeltjes die achter elkaar stromen. Hetzelfde geldt voor de mens zolang hij leeft. Het woord 'jaren' wordt bij elke som herhaald. De bekende Bijbelexegeet Rashi en anderen beweren in hun verklaringen op deze meervoudsvorm dat we elk getal individueel moeten interpreteren. Op de leeftijd van honderd jaar was Sarah vrij van zonden zoals op twintigjarige leeftijd, en op twintigjarige leeftijd was ze net zo mooi als op zevenjarige leeftijd. Het vers besluit dan: 'de jaren van het leven van Sarah' - alle waren gelijk in goedheid.
 
Volgens rabbijn Hirsch vertegenwoordigen deze drie leeftijden drie periodes in de ontwikkeling van een menselijk leven: de kindertijd, de volwassen jeugd en de vervulde ouderdom. Deze periodes komen grofweg overeen met de inzichten van de moderne ontwikkelingspsychologie. Wie werkelijk leeft, zegt Hirsch, neemt de bekronende specialiteit van elke leeftijd mee naar de volgende periode. Vandaar de uitdrukking 'in dagen komen'. Iemands voorbije dagen zijn niet voorbij en worden met al hun spirituele en morele verworvenheden meegenomen naar een volgende fase. Sarah nam de schoonheid van haar kindertijd mee naar haar vrouw-zijn, en de onschuld van het twintigjarige meisje naar haar oude dag.
 
De Lubavitcher Rebbe merkt op dat 'de jaren van het leven van Sarah allemaal gelijk waren in goedheid.' Volgens de Rebbe betekent dit dat het leven niet statisch, maar dynamisch is. De waarlijk rechtvaardigen volstaan ​​niet met een statische goedheid, maar streven voortdurend naar steeds hogere niveaus van perfectie. Eeuwige groei is geen tegenspraak met een perfect leven; sterker nog, eeuwige groei creëert een perfect leven, door retroactief de betekenis van de tekortkomingen van gisteren te herdefiniëren. Sarah bereikte elke dag van haar leven nieuwe hoogten. Maar elke dag tilde ook alle voorgaande dagen op tot een eigen niveau, omdat de inferioriteit van die voorgaande dagen, concludeert de Rebbe, de drijvende kracht werd achter de perfectie van de nieuwe dag.[2] Deze opmerking van een van meest bekende geestelijk leiders uit de recente Joodse geschiedenis sluit perfect aan bij de moderne inzichten in de klinische psychologie over veerkracht, waarbij narratieve reconstructie een belangrijke plaats inneemt. Mensen die in staat zijn om retroactief hun verleden te herdefiniëren, zijn veerkrachtiger dan mensen die niet in staat zijn om te reconstrueren. Ze blijven in het verleden hangen en zijn niet in staat om te leren of te groeien. Dit leidt tot een gebrek aan veerkracht.
 
Drie levensfasen.
Als we de drie levensfasen van de kindertijd, volwassenheid en ouderdom nader bekijken, kunnen we zeggen dat de kindertijd een tijd is van leren, ontwikkeling en een zekere mate van onschuld. Nieuwsgierigheid is een belangrijke drijfveer voor ontwikkeling. Door vallen en opstaan ​​leren kinderen wie ze zijn, hoe ze met anderen om moeten gaan en wat hun plaats in de wereld zou kunnen zijn. Het is de levensfase van ontvankelijkheid, waarin kinderen leren zich voldoende veilig, comfortabel en verbonden te voelen. De volwassen fase wordt gekenmerkt door verdere groei en het zich vestigen in relaties, gezinsleven, werk en (in het algemeen) een zinvol leven. Jongvolwassenen leven naar hun idealen. Naarmate ze rijper zijn, is het juist het vermogen om bij te dragen aan een betere wereld dat voldoening en vreugde brengt (de creativiteit van een persoon: zie hoofdstuk 1). Wat men heeft geleerd, wordt doorgegeven aan de volgende generatie. Voor veel mensen is de ouderdom een ​​fase van kalmte, volwassenheid, realisme en wijsheid, hoewel volgens rabbijn Soloveitchik het idealisme van de jeugd vaak door de ogen van de grijsaard schijnt. Sterker nog, geweldige mensen zijn soms geweldige kinderen. Ze zijn rijk en multi-getalenteerd vanwege hun leeftijd; ze zijn mooi vanwege hun eerlijkheid en oprechtheid. Op oudere leeftijd krijgt een mens de tijd om zinvolle activiteiten te ondernemen, activiteiten die het hart raken. Juist in deze levensfase geeft men het goede door aan de volgende generaties.[3]
 
Soloveitchik bespreekt deze drie levensfasen op een bijzondere manier met behulp van deze parashah. Volgens hem combineerde Sarah elementen uit alle drie de fasen. Ze toonde de wijsheid van een oudere door normen te stellen in haar gezin en het ethos ervan te vestigen. Ze toonde de vitaliteit van een jonge volwassene door zich te verzetten tegen de omringende maatschappij en haar idealen na te streven. Zelfs in haar schemerjaren behield ze haar jeugdige nieuwsgierigheid en oprechtheid. De bloei van haar jeugd vervaagde nooit.[4] Op haar twintigste was ze volwassen en volledig ontwikkeld, zowel intellectueel als emotioneel; ze was energiek, dapper en gedurfd. Toch vernietigde de volwassene in Sarah het kind niet. Er leefde altijd een onschuldig en ontvankelijk kind in haar. Sarah, net als Abraham, versmolt; ze waren oud en jong tegelijk. De Talmoed zegt in Bava Kamma 97b: 'De door Abraham uitgegeven munt had aan de ene kant de afbeeldingen van een oude man en een vrouw, en aan de andere kant de afbeeldingen van een jonge jongen en een meisje.'
 
Talmoed Torah, gebed en geloof
Volgens Soloveitchik is het vermogen om kindertijd, jeugd en ouderdom gelijktijdig te ervaren een teken van de verbondsgemeenschap. Binnen dit type samenleving wordt het religieuze leven gekenmerkt door drie basisprincipes die het leven inhoud, kleur en betekenis geven: Talmoed Torah, gebed, en emunah, geloof. Een zaken, een oud persoon, wordt als wijs beschouwd, omdat hij meer mogelijkheden en uren heeft om in de tent van de Torah door te brengen. Daarom stellen we in het Joodse leven zaken gelijk aan chacham, leeftijd aan wijsheid. Volwassenheid is belangrijk voor de studie van de Torah, want een onvolwassen geest kan niet studeren, niet analyseren, niet afleiden. Wat de Talmoed Torah betreft, is de volwassen volwassene, de getrainde geest, de ideale persoon.   
Maar volgens Soloveitchik verandert het beeld volledig wanneer we ons wenden tot gebed en geloof. In gebed storten we ons hart uit voor Hashem. De volwassene, de trotse geest, de onafhankelijke denker kent de kunst van het gebed (tefillah) niet, want tefillah vereist zelfontkenning en overgave aan iemands trots en zelfvertrouwen, om elk besef van grootsheid, vrijheid en onafhankelijkheid opzij te zetten. Gebed is voor hen die in staat zijn tot volledig vertrouwen. Vertrouw, net als een jong kind, op de Heilige. 
 
Hetzelfde geldt voor geloof, emunah. Geloof vereist volledige overgave, zowel van lichaam als geest. Een mens moet zijn oordelen opschorten, handelen, ook al begrijpen we niet waarom we op een bepaalde manier handelen. Geloof vereist een kinderlijke houding, die iemand in staat stelt om te wagen wat 'een sprong in het diepe' wordt genoemd.
 
De Talmoed Torah vereist volwassenheid; gebed en geloof vereisen kindertijd. We moeten, net als Sarah (en Abraham), klaar zijn voor beide, in staat om de identiteit van een kind of volwassene aan te nemen. Kortom: volwassenheid betekent niet de ontkenning van de kindertijd. Integendeel! Mijn liefste zegt weleens ‘mijn man is net een klein kind’. Ik reageer vervolgens door haar opmerking te bevestigen: ‘dat klopt schat’. De volwassen-modus waar in de psychotherapie zo vaak over gesproken wordt betekent niet dat de kind-modus achtergelaten of uitgewist moet worden. Juist in het leven van Sarah komt deze synergie tot uiting. 

[1] In die tijd was zilver meer waard dan goud. Vierhonderd sjekel was een hoop geld, maar Abraham stond erop de volle prijs voor de begraafplaats te betalen. Er zijn drie plaatsen waarvan de volken van de wereld Israël niet kunnen beschuldigen en zeggen: 'Jullie hebben ze gestolen.' Dat zijn: de grot van Machpela in Hebron, de Tempelberg in Jeruzalem (Kronieken 1:21:25) en het graf van Jozef in Sichem (Beresjiet 33:19).
[2] Het commentaar van rabbijn Hirsch en de Rebbe in: The Book of Genesis, samengesteld door rabbijn Y. Tauber. Open Book Press (pp. 242-243).
[3] Soloveitchik, J.B. (2013). Chumash, the Neuwirth Edition. OUPress, p.158.
[4] Idem, pp. 158-159.


Wil je meer blogs lezen? Klik dan op 'vorige'